01 KAPSAMA ALANI & SİNYAL GÜCÜ
Santimetreler neden
bu kadar fark eder?
Bir uydudan yayın alabilmek için gereken çanak anten ebatı tesadüfi belirlenmez. Ekvatorun 35.786 kilometre üzerinde asılı duran haberleşme uyduları, sinyallerini belirli kıtalara ve ülkelere hüzme (beam) adı verilen yönlü elektromanyetik dalgalarla gönderir.
Uydunun yayın gücü yeryüzünde EIRP (Eşdeğer İzotropik Işıma Gücü - dBW) cinsinden ölçülür. Uydunun hüzme merkezinde EIRP gücü 52–54 dBW gibi zirve noktalardayken standart 65–75 cm bir çanak anten kusursuz sinyal üretir. Ancak hüzmenin sınırlarına doğru gidildikçe (örneğin Avrupa merkezli Astra 19.2°E'nin Türkiye'ye ulaştığı kenar noktalarda) sinyal gücü 44 dBW'ye geriler. İşte bu zayıflayan mikrodalga sinyalini toplayıp televizyon alıcısının anlayabileceği seviyeye yükseltmek için çanak antenin yüzey alanını büyütmek (90 cm, 120 cm veya 150 cm'ye çıkarmak) zorunlu hale gelir.
65 - 80 CM ÇANAK
90-100 CMZAYIF (42-44 dBW)
120-150 CM
EIRP GÜCÜ DÜŞTÜKÇE ÇANAK EBATI BÜYÜMEK ZORUNDADIR
Türkiye Kapsamasındaki Uydular İçin Çanak Anten Çapı Tablosu
Aşağıdaki ana tablo, Türkiye'nin farklı coğrafi bölgelerinde (Marmara/Batı, İç Anadolu/Akdeniz/Karadeniz ve Doğu/Güneydoğu) popüler uyduları kayıpsız izleyebilmek için ihtiyaç duyulan minimum ve tavsiye edilen ofset çanak anten çaplarını göstermektedir:
| Uydu Adı & Derecesi | Yayın İçeriği / Kanallar | Marmara & Ege (Batı) | İç Anadolu / Akdeniz | Doğu & Güneydoğu | Asgari Güç (EIRP) |
|---|---|---|---|---|---|
| Türksat 42.0°E 3A / 4A / 5B / 6A |
Tüm Türk ulusal, yerel ve tematik HD/4K kanalları, D-Smart, Filbox. | 65 – 75 cm (Öneri: 80 cm) |
65 – 80 cm (Öneri: 80 cm) |
75 – 85 cm (Öneri: 85 cm) |
50 – 54 dBW Çok Yüksek |
| Hotbird 13.0°E Eutelsat 13F / 13G |
İtalyan (RAI), Fransız, Lehçe (Polsat/Canal+), İsviçre, Arap ve Farsça kanallar. | 80 – 90 cm (Öneri: 90 cm) |
90 – 105 cm (Öneri: 100 cm) |
105 – 120 cm (Öneri: 120 cm) |
46 – 49 dBW Orta - Yüksek |
| Astra 1 19.2°E 1KR / 1L / 1M / 1N |
Alman ulusal kanalları (ZDF, ARD, RTL, Pro7), Canal+ Fransa, Sky Deutschland. | 85 – 100 cm (Öneri: 90 cm) |
105 – 125 cm (Zayıf TP'ler var) |
120 – 150 cm (Kısmi kapsama) |
44 – 48 dBW Avrupa Odaklı |
| Badr / Arabsat 26.0°E Badr-4 / Badr-8 / Es'hail |
MBC Grubu, Dubai TV, beIN Sports haber, Suudi Arabistan ve Körfez paketleri. | 85 – 100 cm (Öneri: 90 cm) |
90 – 110 cm (Öneri: 100 cm) |
80 – 100 cm (Güneyde çok güçlü) |
45 – 49 dBW MENA Hüzmesi |
| Azerspace-1 46.0°E 46.0° Doğu |
CBC Sport, İctimai TV, AZ TV, Space TV, Gürcistan kanalları. | 70 – 80 cm (Multifeed: 85 cm) |
65 – 75 cm (Öneri: 75 cm) |
60 – 70 cm (Çok güçlü) |
50 – 53 dBW Kafkasya Odaklı |
| Hellas Sat 39.0°E Hellas Sat 3 / 4 |
Romanya (Orange TV), Bulgaristan (Bulsatcom/A1), Yunanistan ERT kanalları. | 65 – 80 cm (Öneri: 75 cm) |
75 – 85 cm (Öneri: 80 cm) |
85 – 100 cm (Öneri: 90 cm) |
48 – 52 dBW Güneydoğu Avrupa |
| Eutelsat 7°E 7B / 7C (Digiturk dönemi) |
Farsça ve Kürtçe bağımsız kanallar, TRT Avrupa, haber ve aktarma beslemeleri. | 65 – 80 cm (Öneri: 75 cm) |
75 – 85 cm (Öneri: 80 cm) |
85 – 95 cm (Öneri: 90 cm) |
49 – 52 dBW Türkiye Kapsamalı |
| Nilesat 7.0°W Nilesat 201 / 301 |
Mısır, Kuzey Afrika, MBC Masr, Rotana, Arap film ve dizi kanalları. | 100 – 120 cm (Düşük ufuk açısı) |
85 – 100 cm (Akdeniz/Güneyde 85cm) |
120 – 150 cm+ (Bazı TP'ler zor) |
40 – 46 dBW Kuzey Afrika |
| Thor / Intelsat 0.8°W Thor 5 / 6 / 7 |
İskandinav (Allente), Macaristan (Direct One), Romanya Focus Sat paketleri. | 85 – 105 cm (Öneri: 90 cm) |
105 – 125 cm (Öneri: 110 cm) |
130 – 150 cm+ (Zayıf sinyal) |
43 – 47 dBW Orta/Kuzey Avrupa |
| Astra 2 28.2°E Avrupa Hüzmesi (Europe) |
Sky UK Avrupa yayınları, haber kanalları (UK Spot Beam Türkiye'de alınamaz). | 90 – 120 cm (Sadece Avrupa hüzmesi) |
120 – 150 cm (Hassas odak) |
150 – 180 cm+ (Sınırda sinyal) |
41 – 45 dBW Dar Avrupa |
10 Popüler Uydunun Teknik Analizi ve İdeal Ebat Seçimi
Her uydunun taşıdığı frekanslar, polarizasyon yapısı ve kapsama alanı profili birbirinden farklıdır. Türkiye'den en çok kurulan uyduların teknik gereksinimlerini aşağıda detaylandırdık:
Türksat 42.0° Doğu: Minimum ve İdeal Çanak Ölçüleri
Türksat uyduları (3A, 4A, 5B ve 6A) Türkiye'yi kapsama merkezinde tutar. Teorik olarak açık ve berrak havada 60–65 cm ofset çanak ile tüm ulusal HD kanallar taranabilir. Ancak kış mevsiminde yağmur bulutlarının yarattığı 2–3 dB sinyal zayıflamasını tolere etmek için Türkiye genelinde standart 75 cm veya 80 cm ofset çanak tercih edilmelidir.
LNB ve Montaj Tavsiyesi: Standart 0.1 dB – 0.2 dB Universal Ku-band LNB yeterlidir. Merkezi multiswitch sistemlerinde çanak ebatının en az 85 cm veya 100 cm seçilmesi, uzun bina dikey şaft kablolarındaki kayıpları dengeler. Türksat 42°E filo rehberimizi inceleyin.
Hotbird 13.0° Doğu: Avrupa Kanalları İçin Çanak Seçimi
Eutelsat Hotbird 13F ve 13G uyduları, Türkiye'nin batısında güçlü olmakla birlikte Doğu Anadolu'ya doğru sinyal gücünü kaybeder. İstanbul, İzmir, Bursa, Edirne ve Antalya gibi batı illerinde 85 cm veya 90 cm ofset anten tüm transponderları kilitler. Ancak Ankara, Konya ve Kayseri gibi İç Anadolu illerinde 95–100 cm, Erzurum, Van ve Diyarbakır'da ise zayıf transponderların donmaması için 110–120 cm anten şarttır.
Önemli Not: Hotbird'de bazı HD ve 4K paketler (özellikle Polsat ve İsviçre SRG) zayıf FEC oranlarına sahiptir. 75 cm gibi sınırda bir anten yağmur başladığı an donmaya yol açar.
Astra 19.2° Doğu: Alman ve Fransız Kanalları
Astra 19.2°E uyduları (1KR, 1L, 1M, 1N) Batı ve Orta Avrupa için optimize edilmiştir. 'Geniş Avrupa (Pan-European)' hüzmeli frekanslar Türkiye'nin batısında 85–100 cm çanakla rahatça izlenir. Ancak Almanya'nın kendi iç pazarına yönelik dar hüzmeli frekansları Türkiye sınırına ulaştığında sinyal gücü ciddi şekilde düşer.
Bölgesel Ebat: Marmara ve Ege'de 90 cm ofset çanak standarttır; İç Anadolu'da tüm yayınları açmak için 110–120 cm, Doğu Anadolu'da ise 130–150 cm anten gerekebilir.
Badr / Arabsat 26.0° Doğu: Orta Doğu & Arap Kanalları
Badr-4 ve yeni nesil Badr-8 uyduları, BSS hüzmesiyle Türkiye'yi oldukça homojen bir şekilde aydınlatır. MBC 1-2-3-4-Action, MBC Masr, Dubai TV ve Körfez ülkelerinin resmi kanalları Türkiye genelinde 85 cm ila 100 cm ofset çanaklarla yüksek sinyal kalitesiyle izlenir.
Bölgesel Avantaj: Güneydoğu Anadolu (Gaziantep, Şanlıurfa, Mardin, Hatay) Orta Doğu'ya coğrafi olarak daha yakın olduğu için 80 cm çanak bile tam verim sağlar; Karadeniz ve Trakya'da ise 90–100 cm tercih edilmelidir.
Azerspace-1 46.0° Doğu: Azerbaycan Kanalları & CBC Sport
Azerspace-1 uydusu Kafkasya ve Türkiye coğrafyasına çok yakın konuşlandığı için Türkiye genelinde güçlü bir kapsama alanına sahiptir. Bağımsız bir çanakla izlenecekse 70 cm veya 75 cm ofset çanak fazlasıyla yeterlidir.
Multifeed Kolaylığı: 42° Doğu Türksat ile arasında sadece 4 derece bulunduğu için ayrı çanak kurmak yerine mevcut 80-85 cm Türksat çanağına yan bir aparat (multifeed kelepçesi) takılarak iki uydu tek çanak üzerinden sıfır kayıpla birleştirilebilir.
Nilesat 7.0° Batı: Mısır ve Kuzey Afrika Yayınları
Nilesat uyduları (201 ve 301) Türkiye'den bakıldığında güneybatı ufkunda oldukça alçak bir yükseliş açısına (elevation) sahiptir. Önünde yüksek bina veya tepe bulunan lokasyonlarda sinyal kolayca engellenebilir.
Gereken Ebat: Akdeniz kıyılarında (Antalya, Alanya, Adana, Mersin) 85–100 cm çanak yeterliyken; Marmara, İstanbul ve İç Anadolu'da zayıf transponderları kitlemek için en az 105–120 cm, Karadeniz ve Doğu Anadolu'da ise 130–150 cm dev çanaklar gerekir.
Hellas Sat 39.0° Doğu: Balkan ve Romanya Kanalları
Hellas Sat 3 ve 4 uyduları, Güneydoğu Avrupa ve Türkiye'yi çok yüksek güçle (50–52 dBW) kapsar. Romanya'nın Orange TV paketi ve Bulgaristan yayınları Türkiye'nin batısında 70–80 cm çanakla kusursuz çalışır. Türksat ile arasında yalnızca 3 derece bulunduğu için yine 85 cm bir çanak üzerinde multifeed ile kombine edilebilir.
Astra 28.2° Doğu: İngiltere Kanalları ve UK Beam Gerçeği
Astra 28.2°E uyduları iki farklı hüzmeye sahiptir: Avrupa Hüzmesi (Pan-European) Marmara'da 90–110 cm çanaklarla alınabilir. Ancak kullanıcıların en çok aradığı BBC One, BBC Two, ITV 1-4 ve Channel 4 gibi İngiliz ulusal kanalları dar 'UK Spot Beam' üzerindedir.
Kritik Uyarı: UK Spot Beam sinyalleri İngiltere adasını terk ettikten sonra hızla söner. Türkiye bu hüzmenin tamamen dışındadır; İstanbul'da 2.40 veya 3.00 metrelik dev parabol çanaklarla dahi bu kanalların kilitlenmesi teknik olarak mümkün değildir.
EIRP Sinyal Gücü (dBW) - Anten Çapı (cm / m) Dönüşüm Cetveli
Uydu teknik bültenlerinde ve kapsama (footprint) haritalarında gördüğünüz dBW değerinin kaç santimetre çanak antene karşılık geldiğini aşağıdaki standart cetvelden görebilirsiniz:
| EIRP Sinyal Seviyesi | Asgari Ofset Çapı (cm) | Tavsiye Edilen Ebat (cm) | Metre Cinsinden Karşılığı |
|---|---|---|---|
| 53 dBW ve üzeri | 45 – 55 cm | 60 – 65 cm | 0.60 metre |
| 50 – 52 dBW | 60 – 70 cm | 75 – 80 cm | 0.75 – 0.80 metre |
| 47 – 49 dBW | 75 – 85 cm | 85 – 95 cm | 0.85 – 0.95 metre |
| 45 – 46 dBW | 90 – 100 cm | 100 – 110 cm | 1.00 – 1.10 metre |
| 43 – 44 dBW | 105 – 120 cm | 120 – 130 cm | 1.20 – 1.30 metre |
| 41 – 42 dBW | 130 – 150 cm | 150 – 160 cm | 1.50 – 1.60 metre |
| 39 – 40 dBW | 180 – 200 cm | 200 – 220 cm | 2.00 – 2.20 metre (Dev Çanak) |
| 36 – 38 dBW | 240 – 300 cm | 300 cm ve üzeri | 3.00+ metre (Profesyonel) |
Ofset vs Parabol Anten Verimi ve Yağmur Payı
Piyasada iki temel çanak anten mimarisi bulunur: Ofset (oval) ve Parabol (daire/çukur) antenler. Günümüzde evsel ve apartman tipi kurulumlarda %95 oranında ofset anten tercih edilmesinin teknik nedenleri şunlardır:
- Yüzey Verimliliği (%70 vs %55): Ofset çanaklarda LNB çanağın altından bakar. LNB ve tutucu kollar, uydudan gelen sinyalin önüne geçmez (gölgeleme yapmaz). Parabol çanaklarda ise LNB tam merkezde olduğu için çanağın en verimli merkez noktasını bloke eder. Bu nedenle 85 cm bir ofset anten, 100 cm bir parabol antenden daha fazla sinyal kazancı üretebilir.
- Kar ve Yağmur Tutmama Açısı: Ofset çanakların düşey ekseni Türkiye enlemlerinde neredeyse yere dik (80–85 derece) durur. Bu sayede çanağın içine kar dolmaz, yağmur suyu birikmez ve toz tutunamaz. Parabol çanaklar ise yukarıya doğru çanak şeklinde yattığı için kışın kar çanağın tabanına birikir ve yayını tamamen keser.
- +15 cm Yağmur Marjı (Rain Fade) Kuralı: Ku-band frekansları (10.7 – 12.75 GHz) atmosferik yağışlardan en çok etkilenen dalga boyudur. Şiddetli bir yağmur bulutu sinyali 2 ila 4 dB zayıflatır. Eğer çanağınız açık havada sınırda (örneğin Türksat için tam 60 cm) ayarlanmışsa ilk yağmur damlasında ekran donar. Çanağınızı bir boy büyük seçmek (65 cm yerine 80–85 cm) sisteme 3 dB ekstra rezerv (marj) kazandırır ve fırtınada bile yayının kesilmesini engeller.
Multifeed (Tek Çanakta Çoklu Uydu) İçin Çanak Ebatı Kuralları
Tek bir çanak antenin odak noktasına yan aparatlar ekleyerek birden fazla LNB yerleştirmek mümkündür. Ancak multifeed sisteminde çanak çapı seçerken şu 3 kural asla göz ardı edilmemelidir:
Küçük çanakta multifeed çalışmaz
Merkez odaktan kenara doğru kaydırılan her yan LNB, sinyali yaklaşık %15–20 kayıpla alır. 65–70 cm bir çanağa multifeed takılırsa yan uydudan hiç sinyal alınamaz. Çoklu LNB için asgari 85 cm, tavsiye edilen ise 100 cm ofset anten kullanılmalıdır.
Yörünge farkı 12 dereceyi aşamaz
Çanağın yansıtıcı yüzeyi fiziksel olarak sadece 10–12 derecelik bir yay açısını toplayabilir. Örneğin Hotbird (13°E) + Astra (19.2°E) arasındaki fark 6 derecedir ve tek çanakta mükemmel çalışır. Türksat (42°E) + Azerspace (46°E) 4 derecedir ve sorunsuz birleşir. Ancak Türksat (42°E) ile Hotbird (13°E) arasında 29 derece fark vardır; bu iki uydunun tek çanakta birleşmesi İMKANSIZDIR, mutlaka iki ayrı çanak gerekir.
Zayıf uydu merkeze, güçlü uydu yana
Multifeed montajında çanağın ana odak noktasına her zaman sinyali daha zayıf olan uydu yerleştirilir. Örneğin Hotbird (13°E) + Türksat yapılamaz ama Hotbird (13°E) + Astra 19.2°E kurulumunda Hotbird merkeze, Astra ise yan aparata takılır çünkü Astra'nın sinyali Türkiye'de daha güçlüdür.